[Column 'Soφie' oktober 2011]

Een van de spannendste Sophies in de literatuur vind ik Sophie, de verre nazaat van Jezus – als je tenminste Dan Brown (en vele anderen) mag geloven. Sophie speelt een hoofdrol in de wereldberoemde roman De Da Vinci Code, die bij tientallen miljoenen verspreid is. In dat boek is veel sprake van de gnostische Nag Hammadi-geschriften, die in 1945 ontdekt zijn in de buurt van het Egyptische stadje Nag Hammadi. In deze geschriften, net als in de roman, speelt Maria Magdalena een hoofdrol. Dan Browns bewering dat Maria Magdalena met Jezus getrouwd zou zijn, of op zijn minst een relatie met Hem gehad zou hebben, waaruit zelfs een dochter zou zijn voortgekomen, is volkomen uit de lucht gegrepen. Maar helaas zijn velen hem in die bewering voorgegaan én gevolgd…

Als je eenmaal in een huwelijk tussen Jezus en Maria Magdalena gelooft, komen natuurlijk ook de speculaties over eventueel nageslacht los. Sommige Franse koningen hebben al het verhaal de wereld in gestuurd dat de Merovingische koningen van de dochter van Maria Magdalena zouden zijn afgestamd. Dat verhaal wordt door Brown ten volle uitgebuit. Maar goed, dat is niet belangrijk, want er hééft nooit een dochter van Jezus en Maria Magdalena bestaan.

Jezus’ zogenaamde nazaat Sophie heet natuurlijk niet voor niets zo. In de gnostiek speelt Sophia, als de gepersonifieerde en vergoddelijke wijsheid van God, een hoofdrol. Een van de Nag Hammadi-geschriften draagt de naam ‘Sophia van Jezus Christus’, waarin ‘Mariamme’ (dat is Maria Magdalena) als gelijke van de discipelen vragen aan Jezus stelt. Dit zou dan tot een concurrentiestrijd tussen haar en Petrus hebben geleid. In een ander geschrift, Pistis Sophia (‘Het geloof van Sophia’), klaagt Petrus erover dat Maria Magdalena de diepzinnige gesprekken van de discipelen domineert, maar Jezus wijst hem terecht. Jezus zegt zelfs uitdrukkelijk dat iedereen die door de Heilige Geest wordt geïnspireerd, vrijuit mag spreken.

Volgens de gnostici heeft de Kerk ervoor gezorgd dat de Petrijnse lijn het zou winnen. Volgens hen zou je namelijk van twéé ‘apostolische successies’ kunnen spreken: één die met Petrus begint, dat is de lijn van de officiële Kerk, en één die met Maria Magdalena begint. Zij is de apostola apostolorum (Christus’ boodschapster naar de apostelen; lett. ‘apostel van de apostelen’) en de archetypische bruid van Jezus, de hemelse Bruidegom. Als de gnostiek gelijk zou hebben, zou het grootste deel van de kerkgeschiedenis één grote leugen zijn geweest…