Een man was eens getuige van een vulkaanuitbarsting. Hij zat niet ver van een kokendhete lavastroom, die van de berg naar beneden vloeide; zijn hond zat naast hem. Gedachteloos gooide de man een stok in de gloeiende lavastroom – en zag tot zijn ontzetting hoe de hond de stok achterna sprong en levend verbrandde. Was de man schuldig aan de dood van de hond? Nee, want hij had de hond niet in de stroom gegooid, het dier was er zelf ingesprongen. Ja, want hij had, zijn hond kennende, kunnen bedenken wat de uitwerking zou kunnen zijn van zijn eenvoudige handeling.
In 2009 werd Geert Wilders hard aangevallen door Alexander Pechtold en Eberhard van der Laan, die hem ‘extreem-rechts’ resp. ‘een gevaar voor de samenleving’ noemden. Wilders confronteerde zijn opponenten toen met de uitwerking die hun woorden onbedoeld zouden kunnen hebben: ‘Als er ooit wat gewelddadigs gebeurt tegen mij of de PVV en haar aanhangers, dan weet iedereen vanaf nu dat Van der Laan en Pechtold aan een klimaat hebben bijgedragen waarin dat voor sommige gekken mede op grond van hun demoniserende opmerkingen gerechtvaardigd leek.’ Daar had Wilders in zekere zin gelijk in: als hij ooit vermoord zou worden, zouden Pechtold en Van der Laan daar natuurlijk geen schuld aan hebben, maar zij zouden wel mede verantwoordelijk zijn geweest voor het scheppen van het klimaat dat die moord mede bevorderde.
Het vervelende is dat Wilders op dit moment niet wil inzien dat precies hetzelfde geldt voor wat Anders Breivik, die zich mede geïnspireerd voelde door Wilders, heeft gedaan met zijn moord op 76 Noren. Laten we Wilders’ eigen betoog eens zo formuleren: ‘Als een of andere islamhater ooit wat gewelddadigs zou ondernemen tegen een al te tolerante rechtsstaat, dan weet iedereen vanaf nu dat Wilders aan een klimaat heeft bijgedragen waarin dat voor sommige gekken mede op grond van zijn demoniserende opmerkingen gerechtvaardigd leek.’ Ook nu geldt dat Wilders uiteraard geen schuld heeft aan de wandaden van Breivik. Maar hij is wel mede verantwoordelijk voor het scheppen van het klimaat dat Breiviks moorden mede bevorderde. Maar ik vrees dat Wilders het debat daarover ook dit keer wel weer uit de weg zal gaan. En ik vrees ook dat de fractievoorzitters in de Tweede Kamer hem (bang voor stemmenverlies) weer veel te zacht aanpakken.
